Johann (III) Bernoulli: The last young genius of the Bernoulli dynasty.

ทายาทรุ่นที่สี่ของราชวงศ์คณิตศาสตร์

หากพูดถึงตระกูลแบร์นูลลี คนส่วนใหญ่จะนึกถึงยาคอบ แบร์นูลลี ผู้ริเริ่มทฤษฎีความน่าจะเป็น หรือโยฮันน์ แบร์นูลลี (รุ่นที่ 1) ผู้เป็นครูของออยเลอร์ และดาเนียล แบร์นูลลี ผู้ให้กำเนิดหลักการของแบร์นูลลีในพลศาสตร์ของไหล แต่ตระกูลนี้ยังมีทายาทสืบทอดต่อมาอีกหลายรุ่น หนึ่งในนั้นคือ โยฮันน์ (ที่ 3) แบร์นูลลี (Johann III Bernoulli หรือ Jean) หลานปู่ของโยฮันน์ แบร์นูลลีคนแรก และบุตรของโยฮันน์ (ที่ 2) แบร์นูลลี

เขาเกิดที่เมืองบาเซิล ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน ค.ศ. 1744 และได้รับการยกย่องว่าเป็นอัจฉริยะน้อยตั้งแต่วัยเยาว์ ด้วยความรู้สารพัดแขนงราวกับสารานุกรมเคลื่อนที่ เมื่ออายุเพียง 13 ปี เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกสาขาปรัชญา และเมื่ออายุ 14 ปีก็ได้รับปริญญาโทด้านนิติศาสตร์

นักดาราศาสตร์หลวงเมื่ออายุ 19 ปี

จุดพลิกผันสำคัญเกิดขึ้นเมื่อพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 2 แห่งปรัสเซียแต่งตั้งให้โยฮันน์ (ที่ 3) ดำรงตำแหน่งที่ราชบัณฑิตยสถานเบอร์ลิน (Berlin Academy) เมื่อเขามีอายุเพียง 19 ปีเท่านั้น โดยได้รับมอบหมายให้ฟื้นฟูหอดูดาวของราชบัณฑิตยสถาน อย่างไรก็ตาม ด้วยสุขภาพที่ไม่แข็งแรงนักและความสนใจที่กระจายไปหลายด้าน ทำให้เขาไม่ได้เป็นนักสังเกตการณ์ดาราศาสตร์ที่โดดเด่นนัก ผลงานดาราศาสตร์ของเขาส่วนใหญ่จึงเป็นรายงานการสังเกตการณ์และการคำนวณทั่วไป มากกว่าจะเป็นการค้นพบครั้งสำคัญ

จุดแข็งที่แท้จริงของโยฮันน์ (ที่ 3) กลับอยู่ที่งานเขียนบันทึกการเดินทาง เขาเดินทางไปทั่วยุโรป ทั้งเยอรมนี ฝรั่งเศส อังกฤษ อิตาลี รัสเซีย และโปแลนด์ และเขียนบันทึกการเดินทางที่ตีพิมพ์ระหว่างปี ค.ศ. 1772–1781 ซึ่งกลายเป็นเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมในเวลาต่อมา รวมถึงบันทึกเกี่ยวกับชาวคาชูเบีย (Kashubians) ในแคว้นปอเมอเรเนีย

ผู้พิทักษ์มรดกทางปัญญาของตระกูล

เมื่อกลับมาที่เบอร์ลิน โยฮันน์ (ที่ 3) ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้อำนวยการแผนกคณิตศาสตร์ของราชบัณฑิตยสถาน และในปี ค.ศ. 1774 เขาแปล Elements of Algebra ของเลออนฮาร์ด ออยเลอร์ เป็นภาษาฝรั่งเศส นอกจากนี้เขายังร่วมกับคาร์ล ฟรีดริช ฮินเดนบวร์ก (Carl Friedrich Hindenburg) จัดพิมพ์วารสาร Leipziger Magazin für reine und angewandte Mathematik ระหว่างปี ค.ศ. 1776–1789 บทบาทนี้แสดงให้เห็นว่าแม้ผลงานวิจัยส่วนตัวของเขาจะไม่โดดเด่นนัก แต่เขาก็มีส่วนสำคัญในการเชื่อมโยงวงการคณิตศาสตร์ยุโรปเข้าด้วยกัน

บทบาทที่สำคัญที่สุดของเขาต่อประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์อาจไม่ใช่งานวิจัยของตัวเอง แต่คือการที่เขาได้รับมอบหมายให้ดูแลจัดการมรดกทางจดหมายเหตุคณิตศาสตร์ของตระกูลแบร์นูลลีทั้งหมด จดหมายโต้ตอบเหล่านี้ภายหลังถูกขายให้ราชบัณฑิตยสถานสวีเดน และถูกลืมไปนานจนกระทั่งฮูโก กิลเดน (Hugo Gyldén) แห่งหอดูดาวสตอกโฮล์มค้นพบอีกครั้งในปี ค.ศ. 1877 กลายเป็นขุมทรัพย์สำคัญสำหรับนักประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์ในการศึกษาความคิดของตระกูลแบร์นูลลี

โยฮันน์ (ที่ 3) แบร์นูลลี เสียชีวิตที่เบอร์ลิน เมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม ค.ศ. 1807 นับเป็นหนึ่งในสมาชิกคนสำคัญคนสุดท้ายของราชวงศ์นักคณิตศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดตระกูลหนึ่งในประวัติศาสตร์

Thought-provoking activities

1. ตระกูลแบร์นูลลีผลิตนักคณิตศาสตร์ที่มีชื่อเสียงมาแล้วกี่รุ่น ลองค้นคว้าและวาดผังตระกูลแบร์นูลลีอย่างคร่าว ๆ
2. เพราะเหตุใดงานเก็บรักษาและจัดพิมพ์จดหมายโต้ตอบทางวิชาการ (เช่นที่โยฮันน์ที่ 3 ทำ) จึงมีคุณค่าต่อประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ แม้จะไม่ใช่งานวิจัยดั้งเดิม?
3. โยฮันน์ (ที่ 3) กับคาร์ล ฟรีดริช ฮินเดนบวร์ก ร่วมกันจัดพิมพ์วารสารคณิตศาสตร์ ลองค้นคว้าเพิ่มเติมว่าวารสารฉบับนี้มีบทบาทอย่างไรต่อวงการคณิตศาสตร์เยอรมันในยุคนั้น
4. เปรียบเทียบเส้นทางชีวิตของโยฮันน์ (ที่ 3) กับโยฮันน์ แบร์นูลลี (รุ่นที่ 1) ผู้เป็นทวด เหตุใดผลงานวิจัยของทั้งสองจึงมีความแตกต่างกันมาก?

References

• O’Connor, J. J., & Robertson, E. F. “Johann (III) Bernoulli.” MacTutor History of Mathematics Archive, University of St Andrews.
• Wikipedia. “Johann III Bernoulli.”
• Encyclopedia.com. “Bernoulli, Johann (Jean) III.”
• Kolak, D. (2007). Bernoulli, Johann III. In The Biographical Encyclopedia of Astronomers. Springer.

---

This article is part of the "Today in the History of Mathematics" series.