มาเรียน เรเยฟสกี: นักคณิตศาสตร์ผู้ไขปริศนาเอนิกม่าก่อนสงครามจะเริ่ม

มาเรียน อาดัม เรเยฟสกี (Marian Adam Rejewski) เกิดเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม ค.ศ. 1905 ที่เมืองบรอมแบร์ก (ปัจจุบันคือเมืองบิดกอชช์ ประเทศโปแลนด์) ซึ่งขณะนั้นอยู่ภายใต้การปกครองของปรัสเซีย เรื่องราวชีวิตของเขาเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ทรงพลังที่สุดว่าคณิตศาสตร์บริสุทธิ์สามารถเปลี่ยนแปลงเส้นทางประวัติศาสตร์โลกได้อย่างไร เพราะการค้นพบของเขาในปี 1932 อาจเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ฝ่ายสัมพันธมิตรได้เปรียบในสงครามโลกครั้งที่สองในเวลาต่อมา

จากนักคณิตศาสตร์สู่นักถอดรหัสลับ

เรเยฟสกีศึกษาคณิตศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยพอซนัน และหลังสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทในปี 1929 เขาเดินทางไปศึกษาต่อด้านคณิตศาสตร์ประกันภัยที่เมืองเกิททิงเงน ประเทศเยอรมนี ก่อนจะกลับมาเป็นอาจารย์สอนคณิตศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยพอซนัน ในปี 1929 เขาเริ่มเข้าร่วมหลักสูตรวิชาการถอดรหัสลับ (cryptology) ที่จัดขึ้นอย่างลับ ๆ และในปี 1932 เขาก็ได้เข้าทำงานประจำที่สำนักถอดรหัสของโปแลนด์ (Polish Cipher Bureau) อย่างเป็นทางการ

การไขปริศนาที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์

ภารกิจที่ท้าทายที่สุดของเรเยฟสกีคือการถอดรหัสเครื่อง เอนิกม่า (Enigma) เครื่องเข้ารหัสสุดซับซ้อนที่กองทัพเยอรมันใช้ในการสื่อสารลับ ด้วยการประยุกต์ใช้ ทฤษฎีกรุ๊ปการเรียงสับเปลี่ยน (permutation group theory) อย่างชาญฉลาด ผสมผสานกับเอกสารบางส่วนที่หน่วยข่าวกรองทางทหารของฝรั่งเศสจัดหาให้ เรเยฟสกีสามารถสร้างแบบจำลองการทำงานภายในของเครื่องเอนิกม่าขึ้นมาใหม่ได้สำเร็จในช่วงปลายปี 1932 โดยที่ไม่เคยเห็นเครื่องจริงมาก่อนเลย นับเป็นความสำเร็จที่น่าทึ่งอย่างยิ่ง เพราะเกิดขึ้นก่อนที่สงครามโลกครั้งที่สองจะเริ่มต้นด้วยซ้ำ

ความสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงลำพัง เรเยฟสกีทำงานร่วมกับเพื่อนนักคณิตศาสตร์อีกสองคนคือ เยแชสก็อฟ รูซิตสกี (Jerzy Różycki) และ เฮนริก ซีกัลสกี (Henryk Zygalski) ทั้งสามคนพัฒนาเทคนิคและอุปกรณ์เสริมหลายอย่างเพื่อช่วยในการถอดรหัสประจำวัน รวมถึงเครื่องที่เรียกว่า “บอมบา” (bomba) ซึ่งเป็นต้นแบบทางความคิดที่ส่งอิทธิพลต่อการพัฒนาเครื่องถอดรหัสของอังกฤษในเวลาต่อมาที่เบล็ตช์ลีย์พาร์ค

ส่งต่อความรู้ให้ฝ่ายสัมพันธมิตร

เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองปะทุขึ้นในปี 1939 และโปแลนด์ถูกรุกราน เรเยฟสกีและทีมงานของเขาได้อพยพหนีไปยังฝรั่งเศส ก่อนจะส่งมอบความรู้และเทคนิคทั้งหมดที่พวกเขาค้นพบเกี่ยวกับเอนิกม่าให้กับหน่วยข่าวกรองของอังกฤษและฝรั่งเศส ความรู้พื้นฐานนี้กลายเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ทีมนักถอดรหัสอังกฤษที่เบล็ตช์ลีย์พาร์ค ซึ่งรวมถึงอลัน ทัวริง นำไปพัฒนาต่อยอดจนสามารถถอดรหัสเอนิกม่ารุ่นที่ซับซ้อนยิ่งขึ้นได้สำเร็จตลอดช่วงสงคราม นักประวัติศาสตร์จำนวนมากเชื่อว่าความสามารถในการถอดรหัสการสื่อสารของเยอรมนีได้นี้ ช่วยย่นระยะเวลาของสงครามโลกครั้งที่สองลงได้อย่างมีนัยสำคัญ

หลังสงครามสิ้นสุดลง เรเยฟสกีเดินทางกลับโปแลนด์ซึ่งขณะนั้นอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐบาลที่โซเวียตหนุนหลัง เขาใช้ชีวิตอย่างเงียบสงบและไม่ได้เปิดเผยเรื่องราวการทำงานในช่วงสงครามมากนัก จนกระทั่งในปี 1967 เขาจึงตัดสินใจมอบบันทึกความทรงจำเกี่ยวกับการทำงานที่สำนักถอดรหัสให้กับสถาบันประวัติศาสตร์การทหารของโปแลนด์

มาเรียน เรเยฟสกีเสียชีวิตเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1980 ที่กรุงวอร์ซอ เรื่องราวของเขายังคงเป็นหนึ่งในตัวอย่างสำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์ที่แสดงให้เห็นว่าคณิตศาสตร์ประยุกต์ โดยเฉพาะทฤษฎีกรุ๊ปที่ดูเหมือนเป็นเรื่องนามธรรมไกลตัว สามารถส่งผลกระทบต่อชะตากรรมของโลกทั้งใบได้อย่างแท้จริง