Władysław Orlicz: นักคณิตศาสตร์ผู้จากไปขณะกำลังตรวจปรู๊ฟงานวิจัยชิ้นสุดท้าย มีเรื่องเล่าไม่กี่เรื่องที่สะท้อนความทุ่มเทของนักวิชาการได้ชัดเจนเท่ากับวาระสุดท้ายของ Władysław Orlicz นักคณิตศาสตร์ชาวโปแลนด์ผู้บุกเบิกด้านการวิเคราะห์เชิงฟังก์ชัน เขาเสียชีวิตเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ. 1990 ที่เมือง Poznań ประเทศโปแลนด์ ขณะกำลังนั่งตรวจปรู๊ฟบทความวิจัยชิ้นสุดท้ายของเขาที่เพิ่งได้รับการตอบรับให้ตีพิมพ์ในวารสาร Mathematica Japonica ด้วยวัย 87 ปี เด็กกำพร้าพ่อจากแคว้น Galicia สู่โรงเรียนคณิตศาสตร์แห่ง Lwów Orlicz เกิดเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1903 ที่หมู่บ้าน Okocim ใกล้เมืองคราคูฟ ในครอบครัวที่มีบุตรชายห้าคน บิดาของเขาเสียชีวิตเมื่อเขาอายุเพียงสี่ขวบ ทิ้งให้ครอบครัวต้องเผชิญความยากลำบาก ในปี 1919 ครอบครัวย้ายไปอยู่ที่เมือง Lwów (ปัจจุบันคือเมือง Lviv ในยูเครน) ซึ่งเขาสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมและเข้าศึกษาต่อด้านคณิตศาสตร์ที่มหาวิทยาลัย Jan Kazimierz โดยมีอาจารย์ผู้ทรงอิทธิพลอย่าง Stefan Banach, Hugo Steinhaus และ Antoni Łomnicki เขาสำเร็จปริญญาเอกในปี 1928 ภายใต้การดูแลอย่างเป็นทางการของ Eustachy Żyliński แต่ผู้ที่ให้คำปรึกษาจริง ๆ คือ Hugo Steinhaus ที่เมือง Lwów นี้เองที่ Orlicz ได้เข้าร่วมวงสนทนาอันโด่งดังที่ร้านกาแฟ Kawiarnia Szkocka (Scottish Café) ร่วมกับนักคณิตศาสตร์ชั้นนำแห่งยุค ทั้ง Stefan Banach, Hugo Steinhaus, Stanisław Ulam, Stanisław Mazur, Mark Kac และ Juliusz Schauder ซึ่งเป็นบรรยากาศทางวิชาการอันเข้มข้นที่หล่อหลอมให้เกิด “สำนักคณิตศาสตร์แห่ง Lwów (Lwów School of Mathematics)” ที่มีชื่อเสียงระดับโลก กำเนิด Orlicz Spaces…

Pierre Fatou: นักดาราศาสตร์ผู้ค้นพบดินแดนแฟร็กทัลด้วยงานอดิเรกยามว่าง หลายคนอาจไม่รู้ว่าภาพแฟร็กทัลอันตระการตาอย่าง Mandelbrot set ที่โด่งดังไปทั่วโลกในยุคคอมพิวเตอร์ มีรากฐานทางคณิตศาสตร์มาจากงานวิจัยของชายผู้ทำงานหลักเป็นนักดาราศาสตร์ ไม่ใช่นักคณิตศาสตร์เต็มเวลา — Pierre Fatou นักคณิตศาสตร์และนักดาราศาสตร์ชาวฝรั่งเศส เสียชีวิตอย่างกะทันหันขณะไปพักผ่อนที่เมือง Pornichet ริมชายฝั่งฝรั่งเศส เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ. 1929 ด้วยวัย 51 ปี นักดาราศาสตร์ผู้ใช้เวลาว่างค้นคว้าคณิตศาสตร์ Fatou เกิดเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1878 ที่เมือง Lorient ประเทศฝรั่งเศส ในครอบครัวที่รับราชการทหารเรือ เขาเข้าศึกษาที่ École Normale Supérieure ในปี 1898 ด้วยคะแนนสอบเข้าอันดับหนึ่ง และสำเร็จการศึกษาในปี 1901 หลังจากนั้น Fatou ได้เข้าทำงานที่หอดูดาวปารีส (Paris Observatory) ในตำแหน่งผู้สังเกตการณ์ ก่อนจะได้รับการเลื่อนตำแหน่งเป็นนักดาราศาสตร์ผู้ช่วยในปี 1904 และนักดาราศาสตร์เต็มตัวในปี 1928 โดยทำงานที่หอดูดาวแห่งนี้ตลอดชีวิตการทำงานของเขา แม้งานประจำวันด้านการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์จะไม่ใช่สิ่งที่ทำให้เขาหลงใหลมากนัก แต่ Fatou กลับทุ่มเทเวลาส่วนหนึ่งอย่างจริงจังให้กับการค้นคว้าวิจัยทางคณิตศาสตร์ควบคู่ไปด้วย ผู้บุกเบิกพลศาสตร์เชิงโฮโลมอร์ฟิก ระหว่างปี 1917-1920 Fatou ได้สร้างสรรค์สาขาวิชาใหม่ที่เรียกว่า พลศาสตร์เชิงโฮโลมอร์ฟิก (holomorphic dynamics) ซึ่งศึกษาพฤติกรรมการวนซ้ำ (iteration) ของฟังก์ชันวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ เขาเป็นผู้แรกที่นิยามและศึกษาเซตที่ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อ จูเลียเซต (Julia set) ตามชื่อของ Gaston Julia นักคณิตศาสตร์อีกคนหนึ่งที่ค้นพบผลลัพธ์พื้นฐานคล้ายกันในช่วงเวลาไล่เลี่ยกันโดยอิสระต่อกันในปี 1918 ส่วนเซตที่เป็นส่วนเติมเต็มของจูเลียเซตนั้น ปัจจุบันถูกเรียกว่า เฟทูเซต (Fatou set) เพื่อเป็นเกียรติแก่เขา ทั้งสองเซตนี้กลายเป็นแนวคิดคู่กันที่เป็นรากฐานสำคัญที่สุดของทฤษฎีระบบพลวัตเชิงซ้อน (complex dynamics) แม้ผลงานชิ้นนี้จะลึกซึ้งและล้ำสมัย แต่ก็ต้องรอจนถึงยุคที่คอมพิวเตอร์เข้ามามีบทบาท จึงจะสามารถสร้างภาพแสดงความซับซ้อนของเซตเหล่านี้ได้ นับตั้งแต่ปี 1982 เป็นต้นมา นักคณิตศาสตร์อย่าง Dennis Sullivan, Adrian Douady และ…