ทอม อพอสทอล: ครูผู้สอนแคลคูลัสให้กับนักศึกษาทั่วโลก

ทอม ไมค์ อพอสทอล (Tom Mike Apostol) เกิดเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม ค.ศ. 1923 ที่เมืองเฮลเปอร์ รัฐยูทาห์ สหรัฐอเมริกา บิดามารดาของเขาเป็นผู้อพยพชาวกรีก บิดาชื่อเอมมานูอิล อพอสโทโลปูลอส เดินทางมาสหรัฐฯ ในปี 1916 เพื่อทำงานในเหมืองแร่ แต่ด้วยอาการกลัวที่แคบ (claustrophobia) เขาจึงหันมาประกอบอาชีพช่างซ่อมรองเท้าที่เคยฝึกฝนมาจากกรีซแทน และสร้างฐานะจนมั่นคงในเมืองเฮลเปอร์ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นให้ครอบครัวอพอสทอลได้ตั้งรกรากในสหรัฐอเมริกา

เส้นทางจากวิศวกรรมเคมีสู่คณิตศาสตร์

อพอสทอลเริ่มต้นเส้นทางการศึกษาด้วยสาขาวิศวกรรมเคมี โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีสาขานี้จากมหาวิทยาลัยวอชิงตันในปี 1944 แต่ในที่สุดความสนใจของเขาก็เปลี่ยนทิศทางไปสู่คณิตศาสตร์ เขาได้รับปริญญาโทด้านคณิตศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเดียวกันในปี 1946 ก่อนจะได้รับปริญญาเอกด้านคณิตศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ ในปี 1948 ภายใต้การดูแลของแดร์ริก เฮนรี เลห์เมอร์ (Derrick Henry Lehmer) นักทฤษฎีจำนวนที่มีชื่อเสียง ในปี 1950 อพอสทอลเข้าร่วมคณะที่สถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย (Caltech) ในตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ และไต่เต้าตำแหน่งเรื่อยมาจนได้เป็นศาสตราจารย์เต็มตัวในปี 1962 และดำรงตำแหน่งอยู่ที่สถาบันแห่งนี้ตลอดชีวิตการทำงาน จนเกษียณในตำแหน่งศาสตราจารย์กิตติคุณในปี 1992

ตำราที่หล่อหลอมนักคณิตศาสตร์หลายชั่วอายุคน

แม้อพอสทอลจะมีผลงานวิจัยด้านทฤษฎีจำนวนเชิงวิเคราะห์ (analytic number theory) ที่มีคุณค่า แต่สิ่งที่ทำให้ชื่อของเขาเป็นที่รู้จักไปทั่วโลกคือผลงานการเขียนตำราเรียน โดยเฉพาะตำรา Calculus สองเล่มจบ ซึ่งนักศึกษาที่ Caltech เรียกกันอย่างคุ้นเคยว่า “Tommy 1” และ “Tommy 2” ตำราชุดนี้ถูกใช้สอนวิชาแคลคูลัสระดับปริญญาตรีที่ Caltech มานานกว่าห้าทศวรรษ และได้รับการแปลเป็นภาษากรีก อิตาลี และภาษาอื่น ๆ อีกมากมาย กลายเป็นตำรามาตรฐานที่มหาวิทยาลัยทั่วโลกนำไปใช้สอน

นอกจากตำราแคลคูลัสแล้ว อพอสทอลยังเขียนตำรา Mathematical Analysis ซึ่งเป็นหนึ่งในตำราการวิเคราะห์คณิตศาสตร์ (mathematical analysis) ที่ได้รับความนิยมและอ้างอิงมากที่สุดเล่มหนึ่งในระดับอุดมศึกษา รวมถึงตำรา Introduction to Analytic Number Theory ที่ยังคงเป็นตำราแนะนำมาตรฐานสำหรับผู้เริ่มศึกษาทฤษฎีจำนวนเชิงวิเคราะห์มาจนถึงปัจจุบัน ตำราของเขาโดดเด่นด้วยความชัดเจนในการอธิบาย ความเข้มงวดทางคณิตศาสตร์ และรูปแบบการนำเสนอที่เข้าถึงได้สำหรับผู้เรียน

ผู้บุกเบิกสื่อการสอนคณิตศาสตร์ด้วยวิดีโอ

นอกเหนือจากงานเขียนตำรา อพอสทอลยังเป็นผู้บุกเบิกด้านสื่อการศึกษาที่ล้ำสมัยในยุคของเขา เขาร่วมทีมงานที่ Caltech ผลิตซีรีส์วิดีโอบรรยาย “The Mechanical Universe… and Beyond” จำนวน 52 ตอน ซึ่งใช้ประกอบตำราฟิสิกส์เบื้องต้นที่เขาร่วมเขียน และต่อมายังเป็นผู้สร้างสรรค์ ผู้กำกับ และผู้อำนวยการผลิตซีรีส์ “Project MATHEMATICS!” ชุดวิดีโอแอนิเมชันคอมพิวเตอร์ที่ได้รับรางวัลมากมาย ซึ่งอธิบายหัวข้อพื้นฐานทางคณิตศาสตร์ระดับมัธยมปลาย เช่น ทฤษฎีบทพีทาโกรัส การขยายมาตราส่วน ไซน์และโคไซน์ ตลอดจนประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์ วิดีโอชุดนี้มีผู้รับชมประมาณ 10 ล้านคนทั่วโลก

เกียรติยศแห่งการสอน

ในปี 1982 อพอสทอลได้รับรางวัลด้านความเป็นเลิศทางการสอนจากสมาคมนักศึกษา Caltech (ASCIT) และในปี 1998 สมาคมคณิตศาสตร์แห่งอเมริกา (Mathematical Association of America) มอบรางวัลเทรเวอร์ อีแวนส์ (Trevor Evans Award) ให้กับบทความของเขาเรื่อง “What Is the Most Surprising Result in Mathematics?” เพื่อนร่วมงานของเขาที่ Caltech กล่าวยกย่องว่าเขามีพรสวรรค์อันโดดเด่นในการอธิบายคณิตศาสตร์ให้เข้าใจง่าย และเป็นแรงบันดาลใจให้กับผู้คนมากมาย

ทอม อพอสทอลเสียชีวิตเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม ค.ศ. 2016 ที่เมืองพาซาดีนา รัฐแคลิฟอร์เนีย ด้วยวัย 92 ปี ตำราของเขายังคงเป็นหนังสือที่นักศึกษาคณิตศาสตร์ทั่วโลกใช้เรียนรู้แคลคูลัสและการวิเคราะห์คณิตศาสตร์มาจนถึงทุกวันนี้ เป็นเครื่องพิสูจน์ว่าการถ่ายทอดความรู้ที่ชัดเจนและงดงามสามารถส่งอิทธิพลข้ามรุ่นได้ไม่ต่างจากงานวิจัยที่ก้าวล้ำ