รำลึกถึง Oskar Morgenstern ผู้ร่วมสร้างทฤษฎีเกมกับ John von Neumann

Oskar Morgenstern คือนักเศรษฐศาสตร์และนักคณิตศาสตร์เยอรมัน-อเมริกันผู้ร่วมพัฒนา ทฤษฎีเกม (Game Theory) กับ John von Neumann นักคณิตศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่ จนกลายเป็นหนึ่งในเครื่องมือวิเคราะห์ที่ทรงอิทธิพลที่สุดในวงการเศรษฐศาสตร์และคณิตศาสตร์สมัยใหม่ ในโอกาสนี้เราขอย้อนรำลึกถึงชีวิตของนักคิดผู้เชื่อมโยงเศรษฐศาสตร์เข้ากับความเข้มงวดทางคณิตศาสตร์ได้อย่างลึกซึ้ง

วาระสุดท้ายที่เมือง Princeton 26 กรกฎาคม ค.ศ. 1977

Oskar Morgenstern เสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม ค.ศ. 1977 ที่บ้านพักของเขาในเมือง Princeton รัฐ New Jersey ขณะมีอายุ 75 ปี เพียงไม่นานหลังจากที่มหาวิทยาลัย New York University แต่งตั้งให้เขาเป็นศาสตราจารย์เกียรติคุณด้านทฤษฎีเกมและเศรษฐศาสตร์คณิตศาสตร์ (Distinguished Professor of Game Theory and Mathematical Economics) เขาถูกฝังที่ Princeton Cemetery และเอกสารผลงานทั้งหมดของเขาถูกเก็บรักษาไว้ที่มหาวิทยาลัย Duke

บุตรชายผู้มีสายเลือดราชวงศ์จากมารดา

Oskar Morgenstern เกิดเมื่อวันที่ 24 มกราคม ค.ศ. 1902 ที่เมือง Görlitz แคว้น Silesia ประเทศเยอรมนี ที่น่าสนใจคือมารดาของเขาเป็นบุตรสาวนอกสมรสของจักรพรรดิเยอรมัน Frederick III ทำให้ Morgenstern มีสายเลือดราชวงศ์เยอรมันติดตัวมาโดยกำเนิด แม้ตัวเขาเองจะไม่ค่อยพูดถึงเรื่องนี้มากนักในชีวิตการทำงาน

เขาศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัย Vienna และได้รับปริญญาเอกด้านรัฐศาสตร์ในปี ค.ศ. 1925 ภายใต้อิทธิพลของ Ludwig von Mises นักเศรษฐศาสตร์แนวออสเตรียนสคูล (Austrian School) และแนวคิดของ Eugen Böhm-Bawerk เขาเริ่มต้นอาชีพเป็นสมาชิกของสำนักเศรษฐศาสตร์แนวออสเตรียน โดยทำงานร่วมกับนักเศรษฐศาสตร์ชื่อดังหลายคน และดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเศรษฐศาสตร์แห่งออสเตรีย (Austrian Institute for Economic Research) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1931 นอกจากนี้เขายังเป็นสมาชิกของ Wienerkreis หรือ Vienna Circle กลุ่มนักคิดที่รวมนักปรัชญาและนักวิทยาศาสตร์ชื่อดัง อาทิ Karl Popper และ Kurt Gödel

จากออสเตรียสู่การลี้ภัยในอเมริกา

จุดเปลี่ยนสำคัญในชีวิตของ Morgenstern เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1938 เมื่อนาซีเยอรมนีเข้ายึดครองออสเตรีย (Anschluss) ขณะนั้นเขากำลังเป็นศาสตราจารย์รับเชิญที่มหาวิทยาลัย Princeton พอดี เพื่อนร่วมงานจึงแนะนำให้เขาอยู่ในสหรัฐอเมริกาต่อไปแทนที่จะเดินทางกลับออสเตรีย เขาจึงตัดสินใจเริ่มต้นชีวิตใหม่ในดินแดนใหม่ และรับตำแหน่งอาจารย์ที่มหาวิทยาลัย Princeton อย่างเต็มตัว ซึ่งเป็นตำแหน่งที่เขาดำรงอยู่นานถึง 32 ปี จนถึงปี ค.ศ. 1970

ความร่วมมือครั้งประวัติศาสตร์กับ John von Neumann

จุดที่ทำให้ชื่อของ Morgenstern เป็นที่จดจำมากที่สุดในประวัติศาสตร์วิชาการคือความร่วมมือกับ John von Neumann นักคณิตศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่ ที่ Princeton ทั้งสองร่วมกันพัฒนาทฤษฎีเกมอย่างเป็นระบบ ซึ่ง von Neumann เคยเสนอแนวคิดพื้นฐานไว้ในปี ค.ศ. 1928 แล้ว แต่ Morgenstern เป็นผู้ที่มองเห็นศักยภาพในการนำทฤษฎีนี้ไปประยุกต์ใช้กับปัญหาทางเศรษฐศาสตร์และธุรกิจอย่างเป็นระบบ

ผลงานร่วมกันของทั้งคู่คือหนังสือ Theory of Games and Economic Behavior ที่ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1944 ซึ่งกลายเป็นผลงานคลาสสิกที่วางรากฐานสาขาทฤษฎีเกมอย่างเป็นทางการ หนังสือเล่มนี้นำเสนอกรอบคณิตศาสตร์ที่เข้มงวดสำหรับวิเคราะห์สถานการณ์ที่ผู้เล่นหลายฝ่ายต้องตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ภายใต้สถานการณ์ที่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของทุกฝ่าย ทฤษฎีนี้กลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่นำไปประยุกต์ใช้ในเศรษฐศาสตร์ รัฐศาสตร์ ชีววิทยาเชิงวิวัฒนาการ และแม้แต่ยุทธศาสตร์ทางทหาร ผลงานนี้ยังนำไปสู่แนวคิด von Neumann–Morgenstern utility theorem ที่เป็นรากฐานสำคัญของทฤษฎีการตัดสินใจภายใต้ความไม่แน่นอน

ผลงานอื่นๆ ด้านเศรษฐศาสตร์

นอกเหนือจากทฤษฎีเกม Morgenstern ยังมีผลงานสำคัญด้านความแม่นยำของข้อมูลทางเศรษฐกิจ ผ่านหนังสือ On the Accuracy of Economic Observations ในปี ค.ศ. 1950 ซึ่งตั้งคำถามท้าทายเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือของสถิติเศรษฐกิจที่ใช้กันอยู่ในขณะนั้น นอกจากนี้เขายังมีผลงานร่วมกับ Gerald Thompson เรื่อง Mathematical Theory of Expanding and Contracting Economies ซึ่งต่อยอดจากความสนใจเรื่องวัฏจักรธุรกิจ (business cycle) และแบบจำลองเศรษฐกิจขยายตัวของ von Neumann

หลังเกษียณจาก Princeton ในปี ค.ศ. 1970 เขาย้ายไปสอนที่ New York University จนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต โดยหันไปสนใจการศึกษาเชิงประจักษ์เกี่ยวกับตลาดการเงิน โดยเฉพาะพลวัตของตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์ก ซึ่งสะท้อนความสนใจอย่างต่อเนื่องของเขาในการประยุกต์ใช้ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์กับปัญหาจริงในโลก

มรดกที่ยังคงได้รับการยกย่อง

ในปี ค.ศ. 2012 จัตุรัสแห่งหนึ่งในย่าน Alsergrund กรุงเวียนนา ได้รับการตั้งชื่อว่า “Oskar-Morgenstern-Platz” เพื่อเป็นเกียรติแก่เขา ซึ่งเป็นที่ตั้งของคณะเศรษฐศาสตร์และคณิตศาสตร์ของมหาวิทยาลัย Vienna และในปี ค.ศ. 2013 มหาวิทยาลัยเดียวกันได้ก่อตั้งเหรียญ Oskar Morgenstern Medal ขึ้นเพื่อมอบให้กับนักเศรษฐศาสตร์ผู้มีผลงานโดดเด่น โดยผู้ได้รับรางวัลคนแรกคือ Roger B. Myerson ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์

ในวันครบรอบการจากไปของเขาทุกปี ชื่อของ Oskar Morgenstern จึงยังคงเป็นเครื่องเตือนใจถึงพลังของความร่วมมือข้ามสาขาวิชา ระหว่างความเข้มงวดทางคณิตศาสตร์ของ von Neumann กับความเข้าใจเชิงลึกทางเศรษฐศาสตร์ของ Morgenstern เอง ซึ่งร่วมกันสร้างสรรค์เครื่องมือวิเคราะห์ที่เปลี่ยนวิธีคิดของทั้งสองศาสตร์ไปตลอดกาล