โทมัส เมียร์: ผู้บันทึกประวัติศาสตร์ดีเทอร์มิแนนต์ห้าเล่ม

เซอร์โทมัส เมียร์ (Sir Thomas Muir) เกิดเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม ค.ศ. 1844 ที่สโตนไบเออร์ส น้ำตกไคลด์ แคว้นแลนาร์กเชียร์ ประเทศสกอตแลนด์ เติบโตขึ้นในเมืองเล็ก ๆ ชื่อบิ๊กการ์ ซึ่งบิดาของเขาประกอบอาชีพช่างทำรองเท้า เมียร์เป็นนักคณิตศาสตร์ผู้อุทิศชีวิตให้กับการศึกษาดีเทอร์มิแนนต์ (determinants) อย่างลึกซึ้งยิ่งกว่าใคร จนกลายเป็นผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ

จากนักเรียนคลาสสิกสู่นักคณิตศาสตร์

ในวัยเด็ก เมียร์เข้าเรียนที่โรงเรียนวิชฮอว์ ซึ่งวิชาโปรดของเขาคือภาษากรีก เมื่อเข้าศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยกลาสโกว์ระหว่างปี 1863-1868 เขาตั้งใจจะศึกษาวิชาคลาสสิกต่อไป แต่โชคชะตากลับพลิกผัน เมื่อ ลอร์ดเคลวิน (Lord Kelvin) ผู้เป็นอาจารย์ของเขาที่มหาวิทยาลัยกลาสโกว์ในขณะนั้น สังเกตเห็นความสามารถทางคณิตศาสตร์อันโดดเด่นของเมียร์ และชักชวนให้เขาเปลี่ยนเส้นทางมาศึกษาคณิตศาสตร์แทน เมียร์ยังคงจดจำอิทธิพลของเคลวินไปตลอดชีวิต และเคยเล่าในภายหลังว่าได้เห็นเครื่องเล่นแผ่นเสียงเครื่องแรกจากการสาธิตของเคลวินด้วยตนเอง

หลังสำเร็จการศึกษา เมียร์ได้รับตำแหน่งติวเตอร์ที่มหาวิทยาลัยเซนต์แอนดรูส์ในปี 1868 ก่อนจะเดินทางไปทวีปยุโรปเพื่อพบปะกับนักคณิตศาสตร์ชั้นนำหลายคน

ผู้อุทิศชีวิตให้กับทฤษฎีดีเทอร์มิแนนต์

ผลงานที่สร้างชื่อเสียงให้กับเมียร์มากที่สุดคือความเชี่ยวชาญอันลึกซึ้งด้าน ทฤษฎีดีเทอร์มิแนนต์ (theory of determinants) เขาอุทิศเวลาส่วนใหญ่ในชีวิตให้กับการรวบรวม จัดระบบ และเขียนประวัติศาสตร์ของสาขานี้อย่างครอบคลุม ผลงานชิ้นสำคัญที่สุดของเขาคือ The Theory of Determinants in the Historical Order of Development ซึ่งตีพิมพ์ออกมาถึงห้าเล่มใหญ่ ครอบคลุมพัฒนาการของทฤษฎีดีเทอร์มิแนนต์ตั้งแต่จุดเริ่มต้นในประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์มาจนถึงยุคสมัยของเขาเอง งานชิ้นนี้ถือเป็นงานอ้างอิงที่ครอบคลุมและมีคุณค่าที่สุดในสาขานี้ และยังคงเป็นแหล่งอ้างอิงสำคัญสำหรับนักประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์และนักพีชคณิตเชิงเส้นมาจนถึงทุกวันนี้ นอกจากนี้ เมียร์ยังเป็นผู้ตั้งชื่อ “วรอนสเกียน” (Wronskian) ในปี 1882 เพื่อเป็นเกียรติแก่ยูแซฟ โฮแอเน-วรอนสกี ผู้คิดค้นดีเทอร์มิแนนต์ชนิดนี้ในบริบทของสมการเชิงอนุพันธ์

ตลอดชีวิตการทำงาน เมียร์ตีพิมพ์บทความวิจัยหลายร้อยชิ้นเกี่ยวกับดีเทอร์มิแนนต์และหัวข้อที่เกี่ยวข้อง แสดงให้เห็นถึงความละเอียดถี่ถ้วนและความรอบรู้อันหาตัวจับยากในสาขานี้ ความทุ่มเทของเขาทำให้ได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านดีเทอร์มิแนนต์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์

ผู้วางรากฐานการศึกษาแห่งแอฟริกาใต้

แม้จะมีผลงานทางวิชาการที่โดดเด่น แต่เส้นทางอาชีพหลักของเมียร์กลับพาเขาออกไปไกลจากห้องวิจัยคณิตศาสตร์ ในปี 1892 เขาได้รับการติดต่อจากเซซิล โรดส์ (Cecil Rhodes) นักการเมืองและนักธุรกิจชื่อดังแห่งแอฟริกาใต้ ให้ไปดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการการศึกษาสูงสุด (Superintendent General of Education) ของแอฟริกาใต้ เรื่องเล่าที่โด่งดังคือ เมื่อโรดส์ได้พบกับเมียร์ในการสัมภาษณ์ เขาปฏิเสธที่จะเสียเวลาอ่านหนังสือรับรองใด ๆ เพิ่มเติม โดยกล่าวเพียงว่า “ผมได้เห็นตัวบุคคลแล้ว”

เมียร์ทำงานในตำแหน่งนี้นานเกือบหนึ่งในสี่ศตวรรษ จนเกษียณอายุในปี 1915 ตลอดระยะเวลานี้ เขามีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาระบบการศึกษาของแอฟริกาใต้ ทั้งการนำหลักสูตรวิทยาศาสตร์และงานฝีมือเข้าสู่โรงเรียน และการก่อตั้งวิทยาลัยฝึกอบรมครูหลายแห่ง งานบริหารด้านการศึกษานี้ต้องอาศัยความเข้มแข็งและความมุ่งมั่นอย่างมาก แต่เมียร์ก็ทำได้อย่างยอดเยี่ยม จนได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางในโอกาสวันเกิดครบรอบ 89 ปีของเขา

ชีวิตที่ยืนยาวและเปี่ยมด้วยความสุข

เมียร์ได้รับเกียรติยศมากมายตลอดชีวิต เขาได้รับเลือกเป็นสมาชิกราชสมาคมแห่งเอดินบะระ และในปี 1900 ก็ได้รับเลือกเป็นสมาชิกราชสมาคมแห่งลอนดอน (Fellow of the Royal Society) เขาได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกภาคีของเครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์ไมเคิลและเซนต์จอร์จ (CMG) ในปี 1901 และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์อัศวินจากพระเจ้าจอร์จที่ 5 ในปี 1915

แม้จะเกษียณจากงานบริหารการศึกษาแล้ว เมียร์ก็ยังคงมีชีวิตชีวาอย่างน่าทึ่งในบั้นปลายชีวิต เขาเล่นเทนนิสตั้งแต่อายุ 60 จนถึง 84 ปี และครั้งหนึ่งยังเล่นเทนนิสสี่เซตกับหลาน ๆ ของเขาเมื่ออายุ 84 ปี เมื่อในที่สุดต้องวางไม้เทนนิสลง เขาก็หันไปออกกำลังกายด้วยการเลื่อยไม้หรือเดินเล่นท่ามกลางดอกไม้และต้นสนที่เขารัก เมียร์ยังเป็นนักดนตรีที่มีความรู้ลึกซึ้ง มีรสนิยมทางวรรณกรรมและปรัชญาที่ประณีต และเคยมีห้องสมุดวรรณกรรมอังกฤษชั้นดีก่อนที่คอลเลกชันหนังสือคณิตศาสตร์ของเขาจะเข้ามาแทนที่

เซอร์โทมัส เมียร์ เสียชีวิตเมื่อวันที่ 21 มีนาคม ค.ศ. 1934 ที่เมืองรอนเดบอช ใกล้เมืองเคปทาวน์ ประเทศแอฟริกาใต้ ด้วยวัย 89 ปี เพียงไม่กี่เดือนหลังจากไปชมการแสดงโอเปร่าเป็นครั้งสุดท้ายในเดือนสิงหาคม 1933 มรดกทางวิชาการของเขา ทั้งงานประวัติศาสตร์ดีเทอร์มิแนนต์ห้าเล่มและผลงานด้านการศึกษาในแอฟริกาใต้ ยังคงเป็นที่จดจำและมีคุณค่ามาจนถึงทุกวันนี้ เป็นเครื่องพิสูจน์ว่าชีวิตที่อุทิศให้กับความรู้อย่างลึกซึ้งสามารถส่งผลกระทบได้ทั้งในโลกวิชาการและโลกแห่งการปฏิบัติจริง